Hành vi phòng vệ chính đáng theo pháp luật hình sự? Các trường hợp không được xem là phòng vệ chính đáng?

Căn cứ theo quy định tại Điều 22_Bộ luật hình sự năm 2015 về phòng vệ chính đáng. Cụ thể:

“Điều 22. Phòng vệ chính đáng

1. Phòng vệ chính đáng là hành vi của người vì bảo vệ quyền hoặc lợi ích chính đáng của mình, của người khác hoặc lợi ích của Nhà nước, của cơ quan, tổ chức mà chống trả lại một cách cần thiết người đang có hành vi xâm phạm các lợi ích nói trên.

Phòng vệ chính đáng không phải là tội phạm.

2. Vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng là hành vi chống trả rõ ràng quá mức cần thiết, không phù hợp với tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi xâm hại.

Người có hành vi vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng phải chịu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật này.”

Theo đó về bản chất phòng vệ chính đáng phải là hành vi chống trả một cách cần thiết người đang có hành vi xâm phạm, hành vi này mang tính chất tức thời làm cản trở hành vi xâm phạm trực tiếp đến lợi ích của mình của người khác, của Nhà nước, cơ quan, tổ chức. 

Tuy nhiên, để xác định là hành vi được coi là phòng vệ chính đáng hay vượt quá hành vi phòng vệ chính đáng cần căn cứ vào quá trình điều tra và trên cơ sở kết luận điều tra từ phía cơ quan có thẩm quyền để nhận định.

Trường hợp được xác định là phòng vệ chính đáng thì người thực hiện hành vi đó không phải chịu trách nhiệm hình sự. Ngoài ra căn cứ theo quy định tại điều 594 Bộ luật dân sự năm 2015 thì khi xác định là phòng vệ chính đáng thì sẽ không phải thực hiện bồi thường thiệt hại cho đối tượng còn lại.

” Điều 594. Bồi thường thiệt hại trong trường hợp vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng

Người gây thiệt hại trong trường hợp phòng vệ chính đáng không phải bồi thường cho người bị thiệt hại.”

Ngược lại: Trường hợp vượt quá phòng vệ chính đáng thì dựa vào mức độ lỗi và hậu quả thì có thể bị xử lý hành chính hoặc chịu trách nhiệm hình sự. Ngoài ra có thiệt hại thực tế nên có thể thỏa thuận về bồi thường thiệt hại.

Thứ nhất, xử lý hành chính theo quy định tại Nghị định 167/2013/NĐ – CP :

” Điều 5. Vi phạm quy định về trật tự công cộng

2. Phạt tiền từ 500.000 đồng đến 1.000.000 đồng đối với một trong những hành vi sau đây:

a) Đánh nhau hoặc xúi giục người khác đánh nhau;….”

Thứ hai, trách nhiệm bồi thường thiệt hại:

Giữa người gây ra hành vi và người bị hại có thể thỏa thuận về mức bồi thường thiệt hại dựa trên thiệt hại thực tế, lỗi các bên căn cứ theo quy định tại điều 589 Bộ luật dân sự năm 2015. Cụ thể:

” Điều 590. Thiệt hại do sức khỏe bị xâm phạm

1. Thiệt hại do sức khỏe bị xâm phạm bao gồm:

a) Chi phí hợp lý cho việc cứu chữa, bồi dưỡng, phục hồi sức khỏe và chức năng bị mất, bị giảm sút của người bị thiệt hại;

b) Thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút của người bị thiệt hại; nếu thu nhập thực tế của người bị thiệt hại không ổn định và không thể xác định được thì áp dụng mức thu nhập trung bình của lao động cùng loại;

c) Chi phí hợp lý và phần thu nhập thực tế bị mất của người chăm sóc người bị thiệt hại trong thời gian điều trị; nếu người bị thiệt hại mất khả năng lao động và cần phải có người thường xuyên chăm sóc thì thiệt hại bao gồm cả chi phí hợp lý cho việc chăm sóc người bị thiệt hại;

d) Thiệt hại khác do luật quy định.

2. Người chịu trách nhiệm bồi thường trong trường hợp sức khỏe của người khác bị xâm phạm phải bồi thường thiệt hại theo quy định tại khoản 1 Điều này và một khoản tiền khác để bù đắp tổn thất về tinh thần mà người đó gánh chịu. Mức bồi thường bù đắp tổn thất về tinh thần do các bên thỏa thuận; nếu không thỏa thuận được thì mức tối đa cho một người có sức khỏe bị xâm phạm không quá năm mươi lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định.”

Thứ ba, về vấn đề truy cứu trách nhiệm hình sự :

Để có thể khởi tố về tội cố ý gây thương thương tích theo quy định tại điều 134 Bộ luật hình sự năm 2015 cần xem xét hành vi của người đó có đủ cấu thành tội này hay không khi này phụ thuộc vào kết luận của phía Cơ quan điều tra dựa trên mức độ lỗi, tỉ lệ  phần trăm thương tích, tổn thương cơ thể (do Hội đồng giám định Y khoa thực hiện).