VAI TRÒ THAM GIA CỦA LUẬT SƯ VÀO QUÁ TRÌNH TRANH TỤNG TRONG XÉT XỬ THEO BỘ LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ 2015 CÓ NHIỀU ĐIỂM MỚI.

Theo BLTTHS năm 2015 thì cơ quan có thẩm quyền thi hành tố tụng (THTT) có trách nhiệm báo trước cho luật sư về thời gian, địa điểm lấy lời khai, hỏi cung và thời gian, địa điểm tiến hành hoạt động điều tra khác. Ngược lại, trong BLTTHS năm 2003 thì luật sư phải đề nghị với cơ quan THTT báo trước về thời gian, địa điểm để có mặt khi hỏi cung bị can.

Khi tham gia tố tụng, luật sư có quyền đề nghị thay đổi, hủy bỏ biện pháp ngăn chặn, biện pháp cưỡng chế trong những trường hợp cần thiết. Trong BLTTHS năm 2003 thì luật sư không có quyền này.

Trong trường hợp người có thẩm quyền THTT có biểu hiện gây cản trở, gây khó khăn đối với luật sư khi thực hiện các quyền này thì luật sư hoàn toàn có thể đưa ra những ý kiến để phản đối việc làm của họ nếu việc làm đó ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người bị buộc tội.

Luật sư có quyền thu thập chứng cứ, kiểm tra, đánh giá và trình bày ý kiến về chứng cứ, tài liệu, đồ vật liên quan và yêu cầu người có thẩm quyền tiến hành tố tụng kiểm tra, đánh giá.

Có thể nói đây là một quy định hoàn toàn mới về quyền của người bào chữa. Ngoài các cơ quan THTT, gồm: Cơ quan điều tra, Viện kiểm sat và Tòa án thì luật sư cũng là chủ thể được quyền thu thập chứng cứ.

Luật sư thu thập chứng cứ thông qua hình thức gặp người mà mình bào chữa, bị hại, người làm chứng và những người khác biết về vụ án để hỏi, nghe họ trình bày về những vấn đề liên quan đến vụ án; đề nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân cung cấp tài liệu, đồ vật, dữ liệu điện tử liên quan đến việc bào chữa.

Với các chứng cứ mà mình thu thập được ở bất cứ giai đoạn tố tụng nào thì luật sư đều có quyền yêu cầu cơ quan có thẩm quyền THTT phải tiếp nhận, lập biên bản giao nhận, kiểm tra, đánh giá chứng cứ, tài liệu, đồ vật, dữ liệu điện tử liên vụ án cung cấp. để đưa vào hồ sơ vụ án nếu xét thấy có lợi cho thân chủ. Người có thẩm quyền THTT phải có trách nhiệm thực hiện [2, Điều 88, khoản 2-4].

Để bảo đảm cho tranh tụng được thực hiện thì các bên tranh tụng (bên buộc tội, bên gỡ tội), đặc biệt là luật sư phải có mặt đầy đủ. Tại phiên tòa, cùng với các tài liệu, chứng cứ liên quan đến việc giải quyết vụ án, các bên sẽ tranh luận công khai tại phiên tòa để bảo vệ quan điểm của mình. Tính hợp pháp và đầy đủ của hệ thống chứng cứ, tài liệu của bên buộc tội cần phải đáp ứng. Mọi tài liệu, chứng cứ trong hồ sơ vụ án do Viện kiểm sát chuyển đến Tòa án để xét xử phải đầy đủ và hợp pháp để làm căn cứ cho việc xét hỏi, tranh luận công khai, khách quan, toàn diện.

Mọi chứng cứ xác định có tội, chứng cứ xác định vô tội, tình tiết tăng nặng, tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, áp dụng điểm, khoản, điều của BLHS để xác định tội danh, quyết định hình phạt, mức bồi thường thiệt hại đối với bị cáo, xử lý vật chứng và những tình tiết khác có ý nghĩa giải quyết vụ án đều phải được trình bày, tranh luận, làm rõ tại phiên tòa. Bản án, quyết định của Tòa án phải căn cứ vào kết quả kiểm tra, đánh giá chứng cứ và kết quả tranh tụng tại phiên tòa.

Với việc quy định như vậy thì tất cả tài liệu chứng cứ liên quan đến vụ án, trong đó có những tài liệu, chứng cứ do luật sư thu thập đều phải được xem xét, đánh giá, tranh luận làm rõ tại phiên tòa. Bản án, quyết định của Tòa án phải căn cứ vào kết quả tranh tụng tại phiên tòa. Hội đồng xét xử dù chấp nhận hay không chấp nhận các chứng cứ, tài liệu đó đều phải nêu rõ lý do trong bản án, quyết định.

Với sự tham gia của luật sư trong vụ án hình sự, nguyên tắc tranh tụng được bảo đảm hơn bởi luật sư là chủ thể gỡ tội. Nếu thiếu chủ thể gỡ tội thì chủ thể buộc tội khó mà phát huy chức năng tranh tụng của mình.